Nunavutim Ilitariyauhimayut Uqauhingit

utaaq Ilitariyauhimayunut Uqauhirnut Maligaq Nunavunmut ilitarhiyuq Inuit (Inuktitut Inuinnaqtullu), Qaplunaatitut Uiviititullu uqauhiit ilitariyauhimayut uqauhiit avikturnirmi.

Kihititiit Kantami unniqtuq 2006mi Inuit Uqauhia uqauhiulluaqtuq amigaitigitjutaanik 83% inunginnut, Qaplunaatitut uqayuktut amigaitilaangit qaningani 26.5%, Uiviitituulluaqtut mikitqiyaariyaata 1% inunginnut.

Inuit uqauhia
Inuit uqauhia itpuq Inuinnaqtun Inuktitullu.

Malruuk aallakkiit inuit Nunavunmi titiraqpaktut Inuit uqauhianik: Qaliuyaaqpait (Qaplunaat titirauhiatigut) talvalu Qaniuyaaqpait (kivalliit titirauhiatigut).  Amigaitqiat Inuktitut uqayuktut Nunavunmi titiraqtut qaniuyaaqpaititigut titirarhugu uqauhiqtik. Una titiraut pilik qaningani 60-nik titirarutinik, amihu-
lluat taitjuhinik iniriirutihimaplutik. Taimai-
ttumik “NU” qaliuyaaqpaitigut titirauhiqaqquq atauhirmik qaniuyaaqpaitigut: “ᓄ”.  Qaliu-
yaaqpait titirauhiq atuqquq aatjikkutainnik Qaplunaatitut Uiviititulluunniit titirautauvaktunik.  Amihut inuit atuliqpaktut qaniuyaaqpainnik atuqpaktullu qaliuyaaqpainniklu, ilaali qaritauyakkut titiqqitjutinut aallanullu hanaqiliraangamik qaritauyani.  Kavamangata Nunavut qaritauyait piyaalaqiyut qaniuyaaqpaitigut.  Inuinnaqtun uqayuktut atuinnalluaqtutkiaq qaluiyaaqpautikkut titirauhimik.  

Talvani 2006 qaffit inuit naunaiyautaani, 64% kiuyut uqaqtut aturniatigut Inuit Uqauhianik aivingmingni, itqaluaqtillugu uqauhilluaq 83% inunginni. Una pitjut 12% mighilaarut qulini ukiuni. Una imaitjutiqaqtuq amigaitturaalungmit inulrammiutilingmik, akun’ngani ukiulingni inuit ukiumi 2006-mi 23.1 ukiunik, tautuklugu Kanata akun’ngani ukiulik inuit 39.5 ukiunik.

Uiviititut
2006 qaffit inuinnut naunaiyaut unniqtuq 420 inuit Uiviititut uqaurutaullualingnut 1200 piplutik uqayuktaqtik. Nunavut kavamaqarvia Iqaluit piqaqtuq aulattiaqtumik Uiviititut uqayuktuqatigiinik. Pigaluaqtillugit qaningani 800 Iqalungni unniqtut uqaqtaarhutik Uiviititut, amihut Uiviititut-Inuit ilagiit kavamaqarvingmi. Uiviititut uqayuktuqatigiit iliharvilik, nutaqqiqivik, nunallaami naalautiqarvik, pitquhiliqinikkullu angmavaktumik upluq tamaat huliluqaaqtipkailiqpaktumik ukiumi.

Qaplunaatitut
Qaplunaatitut atuqtauqpiatqiyauyuq avikturniit havakviinni angitqiyanilu nunallaat uqarutau-
lluarhuni kavamanit aallaanilu havakvingni.

 

Languages Overview - IU

The Official Languages Act makes the Inuit, English and French languages, the official languages of Nunavut. The Inuit Language Protection Act seeks to protect and revitalize the Inuit language.

Inuktitut / Inuinnaqtun


Inuktitut/ Inuinnaqtun amihuutqiyauyut uqauhilgit Nunavut iluani. Saivanti (%) amigaitilaanga Nunavunmiut atuqpagaat uqauhiq taamna hivulliqpaangublugu uqauhiqaqtunik.

Inuktitut aviktuqhimayuq aallatqiinut tainiqaqtunik, Inuinnaqtun ilaubluni uataanirmiut Nunavut iluani. Inuinnaqtun atuqtauvaktuq Qaliuyaaqpait (Roman Orthography) atuqhugit, Qaniuyaaqpait (syllabics) atuqhimaittumik.


Uqauhiliqinirmut Pilaarutingit

Uqauhiitigut Pilaarutitit Nunavunmi

 Taamna Ilitariyauhimayunut Uqauhinut Maligaq pipqaqtitait Inuktut, Qaplunaatut Uiuitigullu uqauhiit, ilitariyauhimayut uqauhiit Nunavunmi.  Taamna Inuit Uqauhinginnun Tammaqtailinirmut Maligaq piyumayuq tammaqtailiquplugu aturaanginnalaqipkarlugulu Inuit uqauhia.

Naittut naunaitkutit uqauhikkut pilaarutini

 Ihumaalugutit ukunani uqauhikkut pilaarutini

Ilauplutit tamainni unniutiyaaqtutit ihumaalungnirmik, ilikkut piplutit aallamikluunniit pitjutigiplugu, katimayuiyunikluunniit nunallaamikluunniit taimaatut:

  Taamna Havakviata Uqauhinut Kamisinaup hapummiyaaniaqtut uqauhikkut pilaarutinik inuit uqaqqata ihumaaluutimiknik.

Inuit Uqauhingit Tammaqtailiniq Maligaq

INUIT UQAUHINGINNUN TAMMAQTAILINIRMUT MALIGAQ

 Una avaliittuq Maligaq Kaanatami pihimayuq tammaqtailigiami atuliqtitaugiami hivuliuyut inuit uqauhingit. Tikinnahuarniq angikliyuumigiami amihuuninngit inuinnait uqayuktut taiguayuktullu uqauhinngit ayurhaqhimaittumik. Ikayuriami Nunavummiut pigiamikni una tikinnahuarut, nutaaq ministap havaakhaa Ministauyuq Uqauhiitigut piliurhimayuq uumani maligaqmi.

 Humik ilihimayukhauyunnga?

 P         Uumani ukiumi, pilaarutilik angayuqaanut nutaqqatik ilihaitjutiqaqtukhat inuinnait uqauhinginnik sikuulihaaliqqata ilihautiqaqtunut 3mut.

P         Saptaipa 2009mi, nutaaq Uqauhiitigut Piyunnautinga, tamna Inuit Uqausinginnik Taiguusiliuqtii, piliurhimaniaqqut piliuriami uqauhitigut maliktakhanginnik.

P         2011mi, Inuit pilaarutiqarniaqtut havaakhaq Nunavut Kavamatkunnut atuqtamiknik uqauhinginnik.

P         2012mi, haamlangit uqaqtukhauyut uqaqtaulirumik Inuinnait uqauhinginnik.

P         2019mi, tamaita ilihautingit pilaarutiqarniaqtut Inuinnait uqauhiitigut ilihainiqmik.

 Hunamiklu?

 Piqarniaqtuq uqariiqhimayuq kavamatkunnut nanminiqaqtunullu piyukhat ihariagiyauyut uqaqtukhat inuinnait uqauhiitigut. Ukuat ilauyullu qilamiuqtuqaqqat, annautjiuyut, aaniarvikmi, daaktiliqiniq, havautiliqiniq, igluliqiini, iglungni, hospitality services (haamlangit 2012nguqqat). Una ukiunnga naunaiqtauniaqquq ministangitnit.

 Naunaittiarumavit?

Pulaarvikput qaritauyakkut, www.langcom.nu.ca pipkaitjutauyuq naunaittiarhimayumik nauanitkutimik Inuinnait Uqauhinginnun Tammaqtailinirmut Maligaq (ILPA).  Titiraqtaaqtutillu uvaptiknut, hivayarlutit, qaritauyakkulluuniit titiraqlutit, Iqalungmiitkuvit, pulaanginnariaqaqtuhi quviahukniaqtugut ikayuriami.

 

 

 

 

AttachmentSize
2009 11 09 - Language Statutes Amendment Act _IKW_ - final.pdf35.17 KB

Ilitariyauyut Uqauhingit Maligaq

Havagvikput ikayuqtuiyuq atuqpaquinirmut nunalaap uqauhiinik Nunavut iluani. 

OLC kiinauyarnik tunihivangitkaluaqhutik uqauhilirinirmut pivalliayunut,quviahukpugut ikayuriaptingni ilituriyuumirumaguvit uqauhilirinirmut pivalliadjutikhaqhiurnirmullu. 

Inungnut Pivalliaynut Ikayuqtuiyi uqarluhi ikayuqtauniaqtutit.

Ilituriniaqtutit ikayuutikhanik kiinauyakhanut qanuqtullu Pinahuarutikhanik Pivalliapkainahuaqtarnik Uqauhilirinirmut Piyumayarnut Kiinauyakhaanut

AttachmentSize
InuinnaqconsSNu2008c10.pdf129.14 KB

Atuliqtitauliqniq Uqauhit

Atuliqtitauniq Uqauhiqnik

Atuliqtitauniq Uqauhiqnik
Havakvikput ikayuqtuq akhuurninnga tamaita uqauhiit Nunavunmi atuliqtigiami uqauhinga (uqauhingit).

OLC-kut TUNIYUITTUQ ikayuutikhaq maniit uqauhitigut havauhikhamut,
quviahuktugut ikayuriaqni qinirhiatillutit ilihaitjutinik pivikhaqakharniklu.

Qanurunaaruiqlutit uqaqatigiumagukni Kavamaliqiniqmi Havaktivut naunaiyarumaguvit uqarumaguvilluuniit.


Tautukniaqqat nakuuqpiaqtut naunaitkutanik manikharvinikkut uumani
Ilitariyauhimayut Uqauhiit Atuliqtitauniq Manikharvikhaq

 

AttachmentSize
Ilitariyauhimayut Uqauhiit Atuliqtitauniq Manikharvikhaq.pdf65.56 KB

Uqauhiq Kitkut Kinauyut

Kitkut kinauyut Uqauhitigut Nunavunmi

Uqauhinginnut Kamisinauyuq – ihivriuqpagait taiguagakhat uqauhiitigut pilaarutingit ihuinaaqhimayut nunavunmi havakviuyunit, haamlaganit nanmininqaqtunitlu Nunavunmi; munariplugik pipkaiquplunilu iniqtirininnga Nunavut uqauhitigut maligangit nunavunmi havakvinginni, haamlagani nanminiqaqtunilu, atuliqtiquplugik ikayuqhugiklu uqauhitigut pilaarutingit.

Ministauyuq Uqauhinginnut – atuliqtiquiyuq aatjikutariininnga ilitariyauyunik uqauhinginnik; ihuaqtumiklu piyumik tammaqtailiquplugu atuliqtiquplugulu inuit uqauhingit; uqaqhugik upalungaiyaqhugiklu iluittumik ihumaliurutikhanganik atuliqtigiami maligakhaq; piliurhuni qanuriliurniq ihivriurutigiyaugiami, munarilugulu, taigualiurniqlu atuliqtiriami qanuritaakhaanganik piyut atauhiqmi ukiumi nunavunmi havakviinit Maligaliurvikmut.

Inuit Uqausinginnik Taiguusiliuqtiit (Inuit Uqauhinginnik Pilaarutingit) – piliurlugu aatjikutaliqhimaliqlugik inuinait uqauhingit angikliyuumiutigiami ihuaqtunik tuhaqtipkainiq Nunavunmiunut; piliurluni atuqtaunginnarhimayuq uqauhiit, ilihainingit ihuatqiyauyut qanuqtut titiraqningit uqauhiingillu pittaartanginnik makpiraaliuqlugiklu; havakluni inmiknik piluni atayumikluuniit ihivriuqniq, ukuninngalu titiraqluni aallatqiinguyut uqauhiutingit qangaraaluknitallu uqauhiraluanngit,  ikayurlunilu havakviuyunut aallanullu timiqutigiyauyut tunigiami nakuuyumik inuinnait uqauhitigut inuknut.

Kaanatami Kamisinauyuq Ilitariyauyunik Uqauhinginnik – ihivriuqtuq taiguagakhanik uqauhiitigut pilaarutinginnik ahiruqtauyut kaanataup nanminiqaqtut havakviingit; munariluni uqaqlunilu ihumaalutigiyauyunik qunngiaqtauhimayunik Kaanatamiutat Ilitariyauhimayut Uqauhinginnik Maligangit kaanatap nanminiqaqtunit unalu Kavamatkut Kuapuriisingit pittaaqtut Maligamut, atuliqtiqtullu ikayuutauyuqlu Qablunaatitut Uiviitutullu uqauhingit pilaarutinginnik